पण लक्षात कोण घेतो ही कादंबरी कोणाची आहे ?

पण लक्षात कोण घेतो ही कादंबरी हरी नारायण आपटे यांची आहे.

पार्श्वभूमी :

पन लक्ष्य कोन घेतो हे 1890 मध्ये प्रथम प्रकाशित झाले. या कादंबरीपूर्वी "मनोरंजन आणि सूचना" साठी कादंबऱ्या लिहिल्या आणि वाचल्या जात होत्या. पन लक्ष्य कोन घेतो, ज्याने बाल विधवांच्या जीवनाचे अनावरण केले, ही या पद्धतीपासून एक महत्त्वपूर्ण प्रस्थान होती.


कादंबरी एका तरुण विधवा यमुना यांच्या दृष्टीकोनातून आत्मचरित्राच्या स्वरूपात लिहिली गेली आहे.[3] या कथेत यमुनेचे आयुष्य व्यापलेले आहे आणि वाचकाला तिच्या आयुष्यातील अनेक लोकांची ओळख करून दिली जाते - जवळपास 40 पात्रे.

यमुनेची कथा एका अल्पायुषी पण रमणीय बालपणापासून सुरू होते. आनंदी असला तरी, यमुनाची आई आणि आजी आश्रित म्हणून त्यांच्या असुरक्षिततेबद्दल वाटून घेणाऱ्या भीतीने अंधार झाला होता. बाराव्या वर्षी तिचा विवाह रघुनाथराव या तरुणाशी झाला. तो उदारमतवादी आहे आणि त्याला यमुना बनवायची आहे पण तो तिची कौटुंबिक परिस्थिती बदलू शकत नाही. यमुनाला तिच्या सासरच्या लोकांकडून छळ केला जातो आणि कोणत्याही प्रकारचे स्वातंत्र्य नाकारले जाते.

जेव्हा यमुनाची आई मरण पावते, तेव्हा तिचे वडील लगेचच पुन्हा लग्न करतात, यावेळी बारा वर्षांच्या मुलीशी. तिच्या भावाची मूर्ख पत्नी यमुनाचे विवाहित जीवन नरक बनवते आणि यमुना आणि तिचा भाऊ गणपतराव एकमेकांबद्दल खूप प्रेमळ असले तरी त्यांच्या वडिलांच्या घरात आनंद नाही. यमुना आणि तिचा नवरा बॉम्बेला जातात तिथे दोघांनाही काही आनंद मिळतो. बॉम्बेमध्ये तिला काही सुधारणावादी कुटुंबं भेटतात जी तिला स्वातंत्र्य मिळणं काय असतं हे दाखवतात. तिथे असताना, यमुना तिची मैत्रीण दुर्गाला तिच्या भ्रष्ट पतीपासून मुक्त करते आणि तिचा भाऊ तिचे शिक्षण चालू ठेवण्यासाठी तिच्याकडे राहायला येतो.

यमुनेच्या पतीचे अल्पशा आजाराने निधन झाले आणि तिचा आनंद आणि स्वातंत्र्य अचानक संपले. यमुनाला शंकरमध्ये तिच्या सासरी परत जाण्यास भाग पाडले जाते, ज्याने आता बारा वर्षांच्या तरुण मुलीशी लग्न केले आहे. यमुनेचे सासरचे लोक तिचे सोने लुटतात आणि पवित्र प्रथेच्या नावाखाली जबरदस्तीने तिचे मुंडण करतात. तिचा भाऊ तिच्या संरक्षणासाठी काहीही करू शकत नाही. तिची जीवनकथा लिहिल्यानंतर काही काळाने तिचा मृत्यू होतो.