विदेशी प्रत्यक्ष गुंतवणूक म्हणजे काय?
परदेशात असलेल्या एखाद्या व्यक्ती किंवा फर्मकडून देशामध्ये केलेल्या कोणत्याही गुंतवणुकीला थेट विदेशी गुंतवणूक म्हणतात. सामान्यत: एफडीआय म्हणजे जेव्हा एखादी परदेशी संस्था एखाद्या देशातील कंपनीच्या शेअर्समध्ये मालकी मिळवते किंवा त्यावर नियंत्रण ठेवते किंवा तेथे व्यवसाय स्थापित करते.

परकीय थेट गुंतवणूक

परदेशात असलेल्या एखाद्या व्यक्ती किंवा फर्मकडून देशामध्ये केलेल्या कोणत्याही गुंतवणुकीला थेट विदेशी गुंतवणूक म्हणतात.
सामान्यत: एफडीआय म्हणजे जेव्हा एखादी परदेशी संस्था एखाद्या देशातील कंपनीच्या शेअर्समध्ये मालकी मिळवते किंवा त्यावर नियंत्रण ठेवते किंवा तेथे व्यवसाय स्थापित करते.
हे विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणुकीपेक्षा वेगळे आहे जिथे परदेशी संस्था केवळ कंपनीचे इक्विटी शेअर्स खरेदी करते.
एफडीआयमध्ये, कंपनीच्या दैनंदिन कामकाजात परदेशी घटकाचा सहभाग असतो.
एफडीआय म्हणजे केवळ पैशांचा ओघ नसून तंत्रज्ञान, ज्ञान, कौशल्ये आणि कौशल्य/ज्ञान यांचा प्रवाह देखील आहे.
देशाच्या आर्थिक विकासासाठी कर्जविरहित आर्थिक संसाधनांचा हा प्रमुख स्रोत आहे.
एफडीआय सामान्यत: अशा अर्थव्यवस्थेत होते ज्यामध्ये वाढीची शक्यता असते आणि कुशल कर्मचारीवर्ग देखील असतो.
गेल्या अनेक वर्षांपासून FDI हा आंतरराष्ट्रीय भांडवल हस्तांतरणाचा एक प्रमुख प्रकार म्हणून आमूलाग्र विकसित झाला आहे.
एफडीआयचे फायदे समान प्रमाणात वितरीत केले जात नाहीत. हे यजमान देशाच्या प्रणाली आणि पायाभूत सुविधांवर अवलंबून असते.

यजमान देशांमधील एफडीआयचे निर्धारक हे आहेत:

धोरण फ्रेमवर्क
एंट्री आणि ऑपरेशन्स/फंक्शनिंग (विलीनीकरण/अधिग्रहण आणि स्पर्धा) संदर्भात नियम
राजकीय, आर्थिक आणि सामाजिक स्थिरता
परदेशी सहयोगींचे उपचार मानक
आंतरराष्ट्रीय करार
व्यापार धोरण (टेरिफ आणि नॉन-टेरिफ अडथळे)
खाजगीकरण धोरण

परकीय थेट गुंतवणूक (FDI), Foreign Direct Investment, MPSC अर्थशास्त्र नोट्स, Download PDF
भारतात थेट विदेशी गुंतवणूक (FDI) – नवीनतम अपडेट

एप्रिल ते ऑगस्ट 2020 पर्यंत, एकूण USD 35.73 अब्ज ची थेट परकीय गुंतवणूक प्राप्त झाली. आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या 5 महिन्यांतील हा आजवरचा उच्चांक आहे. पहिल्या तिमाहीत (एप्रिल-जून 2020) सकल देशांतर्गत उत्पादन (GDP) वाढ 23.9% कमी होऊनही एफडीआयचा प्रवाह वाढला आहे.
2020-21 च्या पहिल्या 5 महिन्यांत (USD 35.73 अब्ज) मिळालेले FDI 2019-20 च्या पहिल्या पाच महिन्यांच्या (USD 31.60 अब्ज) तुलनेत 13% जास्त आहे.

भारतातील FDI मार्ग

FDI भारतात तीन मार्ग आहेत. त्यांचे खालील वर्णन केले आहे:

स्वयंचलित मार्ग FDI
स्वयंचलित मार्गात, परदेशी घटकाला सरकार किंवा RBI ची पूर्वपरवानगी आवश्यक नसते:

उदाहरणे:

वैद्यकीय उपकरणे: 100% पर्यंत
थर्मल पॉवर: 100% पर्यंत
नागरी विमान वाहतूक सेवा अंतर्गत सेवा जसे की देखभाल आणि दुरुस्ती संस्था
विमा: 49% पर्यंत
सिक्युरिटीज मार्केटमध्ये इन्फ्रास्ट्रक्चर कंपनी: 49% पर्यंत
बंदरे आणि शिपिंग
रेल्वे पायाभूत सुविधा
निवृत्तीवेतन: 49% पर्यंत
पॉवर एक्सचेंज: 49% पर्यंत
पेट्रोलियम शुद्धीकरण (PSUs द्वारे): 49% पर्यंत