सामाजिक स्तरीकरण सार्वत्रिक असले, तरी त्याचे स्वरूप मात्र प्रत्येक समाजात सारखे असत नाही. जन्माला आलेल्या व्यक्तीला आपला सामाजिक स्तर बदलण्याची संधी आहे की नाही, यानुसार सामाजिक स्तरीकरणाचे 'बंदिस्त स्तरीकरण' आणि 'मुक्त स्तरीकरण ' असे दोन मूलभूत प्रकार पाडले जातात.