उपयोजित समाजशास्त्र :

समाजविज्ञानातील व्यावहारिक उपयोजिता विशद करणारे शास्त्र म्हणून त्यास उपयोजित समाजशास्त्र असेही म्हणतात. त्याचे स्वरूप धोरणात्मक व कृतिशील असून ते सर्वसामान्य लोक आणि लोकसमूह यांना आपण करीत असलेल्या कृतींच्या परिणामांविषयी विचार करण्यास प्रवृत्त करते. तसेच त्याचा उद्देश किंवा हेतू वर्धनक्षम सामाजिक रूपे निर्माण करून बदलत्या अंतरिक व बाह्य परिस्थितींना सामावून घेण्यास लोकांना सक्षम करणे हा आहे. उपयोजित समाजशास्त्राची बीजे अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानातील लेस्टर वॉर्ड यांच्या डायनॅमिक सोशिऑलॉजी : ऑर अ‍ॅप्लायड सोशल सायन्स (१८८३) या गंथात आढळतात. या गंथाच्या प्रबंध संहितेत वॉर्डने अनुप्रयुक्त समाजशास्त्राचे मूलभूत घटक स्पष्ट केले आहेत. त्याच्या मते कार्यकारणासंबंधीच्या प्रकिया आणि त्या प्रकिया आणि त्या प्रकियांमध्ये प्रविष्ट झालेल्या सामाजिक प्रगतीला उत्तेजन देणाऱ्या कृती, या दोहोंमधील फरक समजावून घेणे, महत्त्वाचे होय. सांप्रत अनुप्रयुक्त समाजशास्त्र ही संकल्पना सर्व सामाजिक प्रयत्नांच्या क्षेत्रांत प्रागतिक किंवा उत्कर्षावस्थेत आढळते.