वस्तूच्या मागणीच्या लवचिकतेचे मापन हे वस्तूच्या मागणीच्या बदलाचे प्रमाण व त्याला कारण असलेले वस्तूच्या किंमतीच्या बदलाचे प्रमाण, या दोन प्रमाणांच्या गुणोत्तराने करतात.


वस्तूंच्या किमतीत होणाऱ्या बदलामुळे वस्तूच्या मागणीत बदल होत असतो . इतर परिस्थिती स्थिर असता . वस्तूची किंमत कमी झाल्यास वस्तूची मागणी वाढते . याउलट वस्तूची किंमत वाढल्यास वस्तूची मागणी कमी होते . हे मागणीचा नियमावरून स्पष्ट होत नाही .परंतु किमतीत किती टक्के बदल होतो . त्याचा परिणाम मागणीत किती टक्के होतो . हे मागणीचा नियम स्पष्ट करत नाही . म्हणून डॉ. मार्शल यांनी मागणीची लवचिकता ही संकल्पना वापरली आहे . 


• मागणीच्या लवचिकतेची संकल्पना :- 


एका चलातील बदलाचा दुसऱ्या चलावर होणारा परिणाम लवचिकतेची संकल्पना स्पष्ट करते . मागणीची लवचिकता ही संकल्पना किंमत आणि इतर घटकातील बदलांचा मागणीतील बदलावर होणारा परिणाम दर्शविते . 


• मागणीच्या लवचिकतेचे व्याख्या :- 


" वस्तूच्या किंमतीत होणाऱ्या शेकडा बदलामुळे वस्तूच्या मागणीत होणाऱ्या शेकडा बदलाचे प्रमाण म्हणजेच मागणीची लवचिकता होय . " 

वरील व्याख्येवरून वस्तूच्या मागणीवर विविध घटकांचा परिणाम होतो . त्यापैकी वस्तूची किंमत , उपभोक्त्याचे उत्पन्न आणि पर्यायी वस्तुच्या किमती हे तीन घटक महत्त्वाचे मानले असता . त्यावरून मागणीची लवचिकताचे तीन प्रकार करण्यात आलेले आहे ते पुढील प्रमाणे :


• मागणीच्या लवचिकतेचे प्रकार :-


1] मागणीची किंमत लवचिकता .

2] मागणीची उत्पन्न लवचिकता .

3] मागणीची छेदक लवचिकता . 


1] मागणीची किंमत लवचिकता :-  

वस्तूच्या मागणीवर परिणाम करणाऱ्या घटकांमध्ये वस्तूची किंमत सर्वात महत्त्वाचा परिणाम करणारा घटक आहे . किंमतीत होणाऱ्या बदलामुळे वस्तूच्या मागणीत होणाऱ्या बदल शोधून काढण्यासाठी डॉ . मार्शल यांनी मागणीची किंमत लवचिकता या संकल्पनेचा वापर केला आहे . 

" वस्तूंच्या किमतीत होणाऱ्या शेकडा बदलामुळे वस्तूच्या मागणीत होणाऱ्या शेकडा बदलाचे प्रमाण म्हणजेच मागणीची किंमत लवचिकता होय .


या वरील व्याख्येवरून असे स्पष्ट होते की वस्तूच्या किंमतीत होणाऱ्या शेकडा बदलामुळे वस्तूच्या मागणीवर काय परिणाम होतो . त्यावरून मागणीतील शेकडा बदल विचारात घेऊन मागणीची किंमत लवचिकता शोधता येते .

किंमत लवचिकतेचे प्रकार

2] मागणीची उत्पन्न लवचिकता :-

वस्तूच्या मागणीवर परिणाम करणाऱ्या घटकांपैकी उत्पन्न हा घटक महत्त्वाचा आहे . सर्वसाधारणपणे असे म्हटले जाते की उत्पन्नात वाढ झाली तर खरेदी शक्ती वाढते आणि वस्तूची मागणी वाढते . याउलट किंमत कमी झाली की खरेदी शक्ती कमी होते . म्हणजेच वस्तूची मागणी ही कमी होते . परंतु उत्पन्नात किती टक्के बदल झाल्या असता मागणीत किती टक्के बदल होतो . हे शोधण्यासाठी मागणीची उत्पन्ना लवचिकता या संकल्पनेचा वापर केला जातो . 
" उत्पन्नात होणारे शेकडा बदलामुळे मागणी होणाऱ्या शेकडा बदलाचे प्रमाण म्हणजेच मागणीची उत्पन्न लवचिकता होय . "

3] मागणीची छेदक / पर्यायता लवचिकता :-
  
मागणीची किंमत आणि उत्पन्न लवचिकतेचे प्रमाणेच छेदक लवचिकता सूक्ष्मलक्षी अर्थशास्त्रात अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे . कारण वस्तूची मागणी फक्त किमतीवर किंवा उत्पन्नावर अवलंबून असते असे नाही . तर ती पर्यायी वस्तू किंवा परस्पर पूरक वस्तूवरही अवलंबून असते . थोडक्यात परस्पर पूरक किंवा पर्यायी वस्तूंच्या बाबतीत एका वस्तूच्या किमतीतील बदलाचा दुसऱ्या वस्तूच्या मागणीवर किती परिणाम होतो . तो परिणाम छेदक लवचिकतेच्या आधारे मोजला जातो . 
" एका वस्तूची किमतीत बदल झाल्यास त्याच्या दुसऱ्या वस्तूच्या मागणीवर किती परिणाम होतो . त्यालाच छेदक लवचिकता असे म्हणतात . " 
'क्ष' वस्तूंच्या किमतीत बदल झाला असता . 'य' वस्तूच्या मागणी किती बदल होतो . त्यालाच मागणीची छेदक लवचिकता असे म्हणतात .

'क्ष' वस्तूच्या किमतीत बदल झाला असता . ( वाढ / घट ) 'य' वस्तूच्या मागणीत ज्या प्रमाणात बदल होतो . त्याला मागणीची छेदक लवचिकता असे म्हणतात .