व्यावसायिक क्रियाकलाप चालविण्यासाठी आवश्यक असलेल्या पैशाला व्यवसाय वित्त म्हणतात. लोक उदरनिर्वाहासाठी काही काम करतात, काही वस्तूंचे व्यवहार करतात, काही त्यांच्या कलेतून पैसे कमवतात, जसे की डॉक्टर, वकील, अभियंता इ. व्यवसायात यश मिळविण्यासाठी किंवा व्यवसाय, साहित्य, उपकरणे आणि इतर व्यवसाय साहित्य आवश्यक आहे, हे साहित्य खरेदी करण्यासाठी पैशाची आवश्यकता आहे, आता पैशाची व्यवस्था कुठून करावी असा प्रश्न निर्माण होतो. पुरेशा निधीशिवाय युनिट एक पाऊलही पुढे जाऊ शकत नाही. निधीचे महत्त्व समजावून सांगण्यापूर्वी निधी कशासाठी आवश्यक आहे हे जाणून घेणे आवश्यक आहे.

ही उद्दिष्टे पूर्ण करण्यासाठी पैशांची गरज आहे.

व्यवसायासाठी निश्चित मालमत्ता खरेदी करणे जेणेकरुन तो त्याचे व्यावसायिक क्रियाकलाप करू शकेल.
दैनंदिन खर्चाचा भरणा- व्यवसायात अनेक प्रकारचे खर्च असतात जसे कच्चा माल, वाहतूक, मजुरी, मालवाहतूक, भाडे, पोस्टमन, टेलिफोन इत्यादींसाठी पैशांची आवश्यकता असते.
व्यवसायाचा विकास- आधुनिक काळात नवीन तंत्रज्ञानाची सामग्री किंवा उपकरणे यंत्रे खरेदी करण्यासाठी पैशांची आवश्यकता असते.
उत्पादन आणि विक्री किंवा विक्री आणि देय यात काही काळ अंतर आहे, परंतु खर्च सतत चालू राहतो, यासाठी पैसे आवश्यक आहेत.
आकस्मिक खर्चाची पूर्तता करण्यासाठी, काही घटक आहेत जे अचानक येतात. उदाहरणार्थ, एखादे मशीन चालू असताना अचानक बिघडले, तेव्हा ते दुरुस्त करण्यासाठी तज्ञांना कॉल करण्यासाठी आम्हाला शुल्क द्यावे लागेल, यासाठी पैसे आवश्यक आहेत.

व्यवसाय वित्त महत्व
वित्त हा व्यवसायाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, त्याला व्यवसायाची जीवनरेखा देखील म्हणता येईल, खालील कारणांमुळे वित्ताचे महत्त्व वाढले आहे-

1. मोठ्या प्रमाणावर ऑपरेशन्सची गरज- सध्याचा काळ हा स्पर्धेचा काळ आहे, आज संपूर्ण जग ही एक मोठी बाजारपेठ बनली आहे आणि या बाजारपेठेत टिकून राहण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर व्यवसाय करावा लागतो, त्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर पैसा लागतो.

2. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर- तुमचा तोच व्यवसाय किंवा उत्पादन, वस्तू आणि सेवा बाजारात उपलब्ध आहेत, जे नवीन तंत्रज्ञान, नवीन तंत्रज्ञान मशीन आणि प्रशिक्षित कर्मचारी वापरून नवीन तंत्रज्ञानाच्या वस्तू बाजारात उपलब्ध करून देतात. आवश्यक आहे आणि त्यासाठी मोठ्या प्रमाणात पैसा खर्च करावा लागेल.

3. विक्री प्रोत्साहन- स्पर्धेच्या भागामध्ये, निर्माता त्याच्या मालाची बाजारात विक्री करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात जाहिराती, वैयक्तिक विक्री आणि कमिशन एजंट्सची नियुक्ती करतो, ज्यासाठी मोठ्या रकमेची आवश्यकता असते.
व्यवसाय वित्त प्रकार
उद्योगपती त्यांच्या आर्थिक गरजा तीन भागांमध्ये विभागतात-

अल्पकालीन वित्त
मध्ययुगीन वित्त
दीर्घकालीन वित्त

1. शॉर्ट टर्म फायनान्स- रोजचे दैनंदिन खर्च जसे की वेतन, वाहतूक, पोस्टमन वृत्तपत्राचे वित्त इ. थोडक्यात आपण असे म्हणू शकतो की अल्पकालीन वित्त एक वर्षाच्या अंतराल प्रवृत्तीचे आहे.

2. मध्यम-मुदतीचे वित्त- हे वित्त त्या उद्दिष्टांची पूर्तता करते जी किमान एक वर्ष आणि जास्तीत जास्त 5 वर्षांसाठी गुंतवणूक करतात.

3. दीर्घकालीन वित्त- जेव्हा पाच वर्षांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी निधीची आवश्यकता असते, तेव्हा त्याला दीर्घकालीन वित्त म्हणतात. तो व्यवसायाच्या स्थिर मालमत्तेसाठी खर्च केला जातो, जसे की यंत्रसामग्री, फर्निचर, वनस्पती, जमीन खरेदी आणि इमारत इ.

व्यवसाय वित्त स्रोत

1. अल्पकालीन वित्त स्रोत :

1. ट्रेड फायनान्स- वितरकांकडून कच्चा माल, मशिन पार्ट इ.च्या क्रेडिट विक्रीसाठी उत्पादक आणि व्यापार्‍यांना ज्या सुविधा पुरवल्या जातात त्या ट्रेड क्रेडिट असतात, ते पुरवठादाराने दिलेल्या पैशाप्रमाणेच असते.

2. बँक क्रेडिट- व्यावसायिक बँका व्यावसायिक वर्गांना अल्प मुदतीचे कर्ज देखील देतात. बँक क्रेडिट खालील प्रकारचे आहे.

कर्ज आणि आगाऊ रक्कम - जेव्हा ठराविक कालावधी संपण्यापूर्वी व्यापारी वर्गाकडून रक्कम देण्याचे आश्वासन दिले जाते, तेव्हा त्याला बँक कर्ज असे म्हणतात. हे कर्ज स्वतंत्र कर्ज खाते उघडून उघडले जाते. व्यापारी त्याच्याकडून कर्जाची रक्कम काढून घेतो. त्याच्या गरजेनुसार कर्ज खाते
कॅश क्रेडिट - जेव्हा एखादी बँक एखाद्या व्यापाऱ्याला त्याच्या उत्पादित वस्तू, प्रॉमिसरी नोट्स, सिक्युरिटीज किंवा सरकारी रोख्यांच्या आधारे कर्ज देते तेव्हा त्याला कॅश क्रेडिट म्हणतात.
बँक ओव्हरड्राफ्ट- जर बँकेने बँकेला व्यापाऱ्याच्या खात्यात जमा केलेल्या रकमेपेक्षा जास्त रक्कम काढण्याची परवानगी दिली तर या अतिरिक्त रकमेला ओव्हरड्राफ्ट म्हणतात. हे अल्प मुदतीचे कर्ज आहे.
बिलांची सवलत - बँका व्यापार्‍याला वेळेपूर्वी बिल ऑफ एक्सचेंजमध्ये सवलत देऊन निधी उपलब्ध करून देतात. देय तारखेला बँकेकडून बिलाचा भरणा केला जातो.

3. आर्‍हती काम- या कामात व्यवसाय आपल्या कर्जदाराकडून रक्कम जमा करण्याचे काम बँकेला देतो आणि व्यावसायाला कर्जदाराकडून वसूल करावयाची रक्कम बँकेकडून आगाऊ स्वरूपात मिळू शकते.

4. ग्राहकांकडून अॅडव्हान्स- जेव्हा एखादा व्यावसायिक त्याच्या ग्राहकाकडून एखाद्या उत्पादनाच्या पुरवठ्यासाठी अॅडव्हान्स म्हणून रक्कम घेतो तेव्हा ती ग्राहकाकडून अॅडव्हान्स असते. ग्राहकाकडून अॅडव्हान्स म्हणून मिळालेली रक्कम ही उत्पादनाच्या मूल्याचा एक भाग असते.

2. दीर्घकालीन वित्त स्रोत :

1. शेअर्सचा इश्यू - शेअर्स हे कंपनीचे एकक आहेत ज्यामध्ये तिचे भांडवल विभागले जाते, शेअर्सचे इश्यू कंपनी करते आणि ते दोन प्रकारचे असतात-

इक्विटी शेअर्स - जेव्हा एखाद्या भागधारकाला लाभांश देण्याचे किंवा भांडवलाचे पैसे देण्याचे प्राधान्य नसते, तेव्हा इक्विटी शेअर्स डिव्हिडंडच्या इक्विटी भागधारकांना किंवा लिक्विडेशनच्या स्थितीत इतर दाव्यांनंतर शेअर भांडवलाचे मूल्य दिले जाते.
प्राधान्य शेअर्स, - प्राधान्य शेअर्स हे असे शेअर्स आहेत ज्यांना इक्विटी शेअर्सच्या आधी लाभांश किंवा भांडवलाच्या परताव्याच्या अधिकार आहेत.