पृथ्वीगोलावरील उत्तर दक्षिण या भौगोलिक ध्रुवांपासून सर्वत्र समान अंतरावर असणाऱ्या, पूर्व-पश्चिम दिशेने जाणाऱ्या व पृथ्वीचे उत्तर गोलार्ध व दक्षिण गोलार्ध असे दोन समसमान भाग करणाऱ्या काल्पनिक वर्तुळास ‘विषुववृत्त’ (भौगोलिक किंवा भौतिक) असे म्हणतात. दक्षिण अमेरिकेचा उत्तर भाग, मध्य आफ्रिका व इंडोनेशियन द्वीपसमूहांत जमिनीवरून, तर अन्यत्र समुद्रातून विषुववृत्त गेलेले आहे. विषुववृत्तीय स्थान लाभलेल्या दक्षिण अमेरिकेतील एक्वादोर या देशाचे नाव इक्वेटर (विषुववृत्त) या स्पॅनिश शब्दावरून पडले असावे. विषुववृत्त हे शून्य अंशाने दर्शविले जाणारे आणि सर्वांत मोठे अक्षवृत्त आहे. विषुववृत्तावर असणाऱ्या सर्व स्थानांचे पृथ्वीगोलातील मध्यबिंदूपासून कोनीय अंतर शून्य अंश असल्याने त्यांचे अक्षांश शून्य अंश असते. विषुववृत्त हे मूळ अक्षवृत्त आहे.

विषुववृत्ताला समांतर कल्पिलेल्या वर्तुळांना ‘अक्षवृत्ते’ असे म्हणतात. अशी अनंत वर्तुळे (अक्षवृत्ते) काढणे शक्य होते. कोणत्याही स्थळाचे अक्षांश सांगताना त्याचे विषुववृत्तासारखे अंशात्मक (कोनीय) अंतर आणि ते स्थळ विषुववृत्ताच्या उत्तरेकडे किंवा दक्षिणेकडे हे सांगितले जाते. पृथ्वीच्या आसाला विषुववृत्त काटकोनात छेदते. तसेच दोन्ही ध्रुवांतून दक्षिणोत्तर जाणारी रेखावृत्ते विषुववृत्ताला काटकोनात छेदतात. विषुववृत्ताची लांबी ४०·०६८·६६ किंमी. आहे. विषुववृत्तावर दोन रेखावृत्तांमधील अंतर १११·३२ किमी. असते. पृथ्वीगोलावरील ज्या वर्तुळाची पातळी गोलमध्यातून जाते, त्या वर्तुळास ‘बृहद्‌वृत्त’ असे म्हणतात. विषुववृत्त हे एक बृहद्‌वृत्तच आहे आणि प्रत्येक रेखावृत्त हे अर्ध्या बृहद्‌वृत्ताएवढे असते.