जिवंत, श्वसन करणारा व जिवंतपणाची इतर लक्षणे दाखवणारा प्राणी. सजीव ही व्याख्या सर्व सजीवाना लागू आहे. फक्त प्राण्याना नाही.

ह्या पृथ्वीवर सर्वत्र अगदी पाण्यात आणि जमिनीच्या आत सुद्धा सर्व सजीव जातींना टिकवून ठवण्याची काही निसर्ग व्यवस्था सतत कार्यरत आहे. झाडाफळांवर बीज उत्पन्न होते, की त्यातून दुसरी झाडे बनतात अंडज प्राणी अंडी घालतात की ज्या अंड्यात दुसरा जीव असतो. सस्तन प्राणी स्वतःच्या उदरातून, गर्भात वाढवलेल्या आपल्या मुलांना जन्म देतात. अशा प्रकारे सजीवांची पुनरुत्पत्ती चालू असते. हे पुनरुत्पादन नियमानुसार, सुनियंत्रित आहे, आणि त्यामुळे ते जणू सुबुद्ध आहे असे वाटते.
परंतु ह्या निसर्गात केवळ सजीवांना नव्हे तर निर्जीव वस्तुमात्रालासुद्धा आपापले गुणधर्म आहेत आणि ते ते गुणधर्म त्या त्या वस्तुचे मूळ स्वभाव आहेत. टणक असणे हा दगडाचा, तिखट असणे हा मिरचीचा व गोड असणे हा उसाचा मूळ स्वभाव आहे. त्याचप्रमाणे बीजनिर्मिती हा वृक्षाचा, अंडे घालण्याची क्षमता हा अंडजांचा व गर्भपात वाढवून अर्भकाला जन्म देण्याची क्षमता हा सस्तन वर्गाचा मूळ स्वभाव किंवा मूळ गुणधर्म आहे. ह्या मूळ स्वभावांच्या मागे त्यांच्या कारणांची काहीच साखळी नाही असे नव्हे. कारणे आहेतच परंतु ती सूक्ष्म कारणेही भौतिक आहेत व त्यांच्याही मागे जाऊन तिथे ईश्वर उभा करण्याची काही जरूर नाही. पुनरुत्पादनक्षमता हा सजीवांचा मूळ गुणधर्म म्हटल्यावर तो गुणधर्म प्रदान करणारा कुणी ईश्वर असला पाहिजे हा आपला निराधार अंदाज आहे.
सर्व प्रकारच्या सजीवांना पुनरुत्पादनक्षमता हा त्यांचा त्यांचा मूळ गुणधर्म डी.एन.ए. रेणू आणि उत्क्रांतीमुळे प्राप्त होतो, ईश्वरामुळे नव्हे.