भारतातील हरित क्रांतीचा प्रभाव :


हरित क्रांतीमुळे कृषी उत्पादनात लक्षणीय वाढ झाली आहे. भारतातील अन्नधान्य उत्पादनात मोठी वाढ झाली. क्रांतीचा सर्वात मोठा फायदा गव्हाच्या धान्याला झाला. योजनेच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातच उत्पादन वाढून 55 दशलक्ष टन झाले.

केवळ कृषी उत्पादनापुरते मर्यादित न राहता या क्रांतीमुळे प्रति एकर उत्पादनातही वाढ झाली. हरितक्रांतीने गव्हाच्या बाबतीत प्रति हेक्टर उत्पादन 850 किलो प्रति हेक्टर वरून त्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अविश्वसनीय 2281 किलो/हेक्टर पर्यंत वाढवले.

हरित क्रांतीची ओळख करून, भारताने स्वयंपूर्णतेच्या मार्गावर पोहोचले आणि आयातीवर कमी अवलंबून राहिले. वाढत्या लोकसंख्येची मागणी पूर्ण करण्यासाठी आणि आणीबाणीसाठी ते साठा करण्यासाठी देशातील उत्पादन पुरेसे होते. इतर देशांतून अन्नधान्याच्या आयातीवर अवलंबून न राहता भारताने आपल्या शेतमालाची निर्यात सुरू केली.

क्रांतीच्या परिचयामुळे लोकांमध्ये अशी भीती निर्माण झाली की व्यावसायिक शेतीमुळे बेरोजगारी वाढेल आणि बरीच कामगार शक्ती बेरोजगार होईल. परंतु ग्रामीण रोजगारात वाढ झाल्याचा परिणाम पूर्णपणे वेगळा होता. वाहतूक, सिंचन, अन्न प्रक्रिया, विपणन, इत्यादीसारख्या तृतीयक उद्योगांनी कामगारांसाठी रोजगाराच्या संधी निर्माण केल्या.

भारतातील हरित क्रांतीचा देशातील शेतकऱ्यांना मोठा फायदा झाला. क्रांतीदरम्यान शेतकरी केवळ जगलेच नाही तर समृद्धही झाले. त्यांच्या उत्पन्नात लक्षणीय वाढ झाली ज्यामुळे त्यांना निर्वाह शेतीपासून व्यावसायिक शेतीकडे वळता आले.